5. Waloryzacja przyrodniczo-użytkowa zbiorowisk łąkowych z udziałem Arrhenatherum elatius i…

5. Waloryzacja przyrodniczo-użytkowa zbiorowisk łąkowych z udziałem Arrhenatherum elatius i Bromus inermis ukształtowanych w wyniku zaniechania użytkowania na terenie rezerwatu „Skarpa Ursynowska”Maria Janicka, Bogumiła Pawluśkiewicz, Piotr Dąbrowski

Abstrakt.

Postępujące niekorzystne zmiany w składzie gatunkowym runi łąkowej w siedliskach pobagiennych, zwłaszcza na terenach objętych ochroną prawną, wskazują na konieczność poznania mechanizmów kształtowania się jej struktury i walorów. Celem pracy było określenie struktury runi zbiorowisk łąkowych o zróżnicowanym udziale Arrhenatherum elatius i Bromus inermis ukształtowanych w wyniku zaniechania użytkowania, w aspekcie zachowania ich walorów przyrodniczych i możliwości wykorzystania biomasy. Badania przeprowadzono w latach 2013–2015 na łąkach pobagiennych w rezerwacie krajobrazowym „Skarpa Ursynowska” w Warszawie. Określono: stan zbiorowisk łąkowych z 30–60% udziałem A. elatius i z 30–80% udziałem B. inermis, skład gatunkowy, LAI na poziomie 10 i 50 cm, walory przyrodnicze (liczba gatunków w zbiorowisku, wskaźnik różnorodności Shannona-Wienera, klasa waloryzacyjna), wartość produkcyjną (plon, LWU, wartość opałowa A. elatius i B. inermis). Stwierdzono, że analizowane zbiorowiska odznaczają się małymi walorami przyrodniczymi oraz wysokimi plonami miernej i dobrej wartości użytkowej. Duży udział, 60% A. elatius i 80% B. inermis, powoduje równomierne rozmieszczenie powierzchni liści w runi i mniejszą wartość wskaźnika różnorodności gatunkowej. Taka struktura runi wskazuje, że bez podjęcia użytkowania nie można zapewnić realizacji celów ochrony rezerwatu. Koszenie i usuwanie biomasy oraz wprowadzanie gatunków charakterystycznych dla zbiorowisk łąkowych powinno przyczynić się do poprawy funkcji krajobrazowej i estetycznej rezerwatu.

Słowa kluczowe: nieużytkowane łąki pobagienne, rezerwat przyrody „Skarpa Ursynowska”, zbiorowiska Arrhenatherum elatius i Bromus inermis, walory przyrodnicze, wartość użytkowa

NATURAL AND USEFULNESS VALORISATION OF THE MEADOW COMMUNITIES WITH THE SHARE OF ARRHENATHERUM ELATIUS AND BROMUS INERMIS FORMED AS THE RESULT OF MANAGING ABANDONMENT IN THE „SKARPA URSYNOWSKA” NATURE RESERVE

Summary

The determination of sward structure of meadow communities with differentiated share of Arrhenatherum elatius and Bromus inermis, formed as the result of discontinued management, in terms of the preservation of their natural values and possibilities of biomass was the aim of the study. The study was carried out during 2013–2015 on post-marsh meadows located at the foot of Vistula escarpment, in landscape nature reserve „Skarpa Ursynowska”, in Warsaw. This paper presents the state of meadow communities with 30–60% share of Arrhenatherum elatius and 30–80% share of Bromus inermis. Sward structure (floristic composition and LAI on two sward levels 10 and 50 cm), natural values (number of species in plant community, Shannon-Wiener’s diversity index, valorisation class basing on natural valorisation index), the value of production (yield, FVS) and the possibilities of plant biomass utilization (calorific value of dry biomass of A. elatius and B. inermis) were determined. The influence of differentiated share of Arrhenatherum elatius and Bromus inermis on floristic diversity of meadow communities and landscape values of the reserve were also determined. It was found that studied meadow communities were dominated by tall grasses. These communities are characterized by small natural values and high yields of mediocre and good fodder value. The sward structure of the meadow communities indicates that without taking any actions the conservation objectives of the nature reserve cannot be provided. The beginning of active protection of the meadows (extensive management, mowing, removing of the biomass with utilization for energy purposes) and introduction of distinctive species are essential in order to improve the landscape and aesthetic functions of the reserve.

key words: abandoned post-marsh meadows, “Skarpa Ursynowska” nature reserve, Arrhenatherum elatius and Bromus inermis communities, nature value, production and fodder value